Effecten op de gezondheid

In de jaren zestig deed de Nederlandse bedrijfsarts J. Stumphius onderzoek naar de effecten van het gebruik van asbest als isolatiemateriaal bij scheepswerf De Schelde. Hij toonde aan dat werken met asbest kan leiden tot mesothelioom, een zeldzame, maar dodelijke vorm van kanker van het long- of buikvlies.

Hij promoveerde in 1969 op dit onderzoek, dat werd gepubliceerd onder de titel Asbest in een bedrijfsbevolking. In dit boek waarschuwde hij voor de enorme gevaren en riep hij de Nederlandse overheid op maatregelen te nemen. Pas bijna 25 jaar later werd asbest in Nederland verboden.

Zo lang asbest in gebonden toestand verkeert, is er geen gevaar voor de gezondheid. Losse asbestvezels echter kunnen bij inademing diep in de longen doordringen en zo longkanker, longvlieskanker of stoflongen veroorzaken, of bij inslikken buikvlieskanker. Deze ziektes zijn niet of nauwelijks te genezen.

Hieraan sterven in Nederland naar schatting jaarlijks zo'n 700 mensen (bron: VROM).
Asbest heeft géén drempelwaarde, zelfs blootstelling aan één asbestvezel is een risico voor de gezondheid. Asbestose (asbeststoflong) geeft na 10 tot 20 jaar ziekteverschijnselen, longkanker na 20 tot 30 jaar, mesothelioom (buikvlieskanker of longvlieskanker) na 20 tot 40 jaar.

Aanvankelijk werd gedacht dat het vooral de chemische samenstelling van asbest was die verantwoordelijk is voor de kankervorming. Dit leidde tot de veronderstelling dat blauwe asbest de boosdoener was en dat witte en bruine asbest door hun andere chemische samenstelling minder gevaarlijk zouden zijn. Deze opvatting is terug te vinden in de wetgevingen op dit gebied in een aantal landen: blauw asbest is verboden, de andere soorten aan strenge regels gebonden.

Er zijn echter veel aanwijzingen dat niet zozeer de chemische samenstelling van asbest verantwoordelijk is voor het veroorzaken van kanker, maar dat juist de 'vezelgeometrie' - de lengte en diameter - van de asbestvezels bepalend is. Daarbij maakt het voor de kankerwekking niet uit wat voor soort asbestvezels wordt ingeademd: niet de chemische samenstelling, maar de afmetingen van de vezel bepalen het kankerproces.

Sinds 1993 is asbest verboden in Nederland. Sindsdien worden geen nieuwe producten gemaakt met asbest. Er is echter nog veel asbest in Nederlandse gebouwen aanwezig, naar schatting enkele miljoenen kilo's.

Bij beschadiging van een gebouw (bij verbouwing, sloop of brand bijvoorbeeld) vormt deze asbest een groot gezondheidsrisico voor iedereen die zich in en rond het gebouw bevindt.